Trendrapport

Welke trends bepalen vitaliteit en wellbeing in 2026 en 2027?

Organisaties gaan in 2027 naar een meer samenhangende, datagedreven aanpak.

Robothand met AI-chip als symbool voor AI op de werkvloer

Organisaties verschuiven in 2026 en 2027 van losse vitaliteitsactiviteiten naar een samenhangende, datagedreven aanpak. Mentale gezondheid blijft urgent, maar de aandacht verbreedt zich naar werkdruk, herstel, slaap, mantelzorg, ploegendiensten en de invloed van AI op het werk. Grote werkgevers zullen scherper letten op aantoonbaar bereik, verschillen tussen medewerkersgroepen en privacy. Het doel is niet om steeds meer activiteiten aan te bieden, maar om met betrouwbare gegevens de juiste interventies voor de juiste groepen te kiezen.

Kernpunten

  • Vitaliteit wordt minder vrijblijvend: organisaties koppelen investeringen vaker aan KPI’s voor deelname, gedrag, herstel, werkbeleving en verzuim.
  • Mentale gezondheid vraagt niet alleen om individuele hulp, maar ook om aanpassingen in werkdruk, autonomie, roosters en leiderschap.
  • Wearables en vragenlijsten worden vaker gecombineerd, omdat geen enkele meetmethode afzonderlijk een volledig en betrouwbaar beeld geeft.
  • Generieke programma’s maken plaats voor een gedifferentieerde aanpak per locatie, functiegroep, levensfase en type werk.
  • Privacy, informatiebeveiliging en transparantie worden doorslaggevend voor het vertrouwen en daarmee voor de deelname.

Wat verstaan we in 2026 en 2027 onder vitaliteit en wellbeing?

Vitaliteit gaat over de fysieke, mentale en sociale voorwaarden die mensen nodig hebben om gezond, gemotiveerd en inzetbaar te blijven. Wellbeing is breder en omvat ook werkbeleving, sociale veiligheid, autonomie, zingeving en de balans tussen werk en andere verantwoordelijkheden. Voor grote werkgevers is vitaliteit daarom meer dan een aanbod van sportlessen, fruit of workshops. Het gaat om de wisselwerking tussen de medewerker en de werkomgeving. Een slaaptraining heeft bijvoorbeeld weinig effect wanneer een rooster onvoldoende hersteltijd biedt. Een training in stressmanagement lost structurele overbelasting of een gebrek aan regelruimte evenmin op.

De Wereldgezondheidsorganisatie adviseert werkgevers daarom om individuele ondersteuning te combineren met organisatorische maatregelen. Denk aan aanpassingen in werkdruk, planning, communicatie, autonomie en de omgang met ongewenst gedrag. De WHO maakt bovendien onderscheid tussen het bevorderen van mentale gezondheid, het voorkomen van problemen en het begeleiden van medewerkers die al klachten ervaren. (WHO, Guidelines on mental health at work)

Waarom veranderen de trends voor vitaliteit en wellbeing juist nu?

Drie ontwikkelingen komen samen. De mentale belasting blijft hoog, de arbeidsmarkt blijft krap en werkgevers beschikken over steeds meer digitale gegevens. Tegelijkertijd accepteren medewerkers niet automatisch dat hun werkgever gezondheidsdata verzamelt of gebruikt. In de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2024, ingevuld door bijna 65.000 werknemers, rapporteerde ongeveer 20 procent burn-outklachten. Dit betreft gemeten klachten en niet het aantal werknemers met een medisch vastgestelde burn-out. In 2024 had daarnaast 16 procent van de werknemers een baan met zowel hoge taakeisen als weinig autonomie. (TNO en CBS, NEA 2024) Het RIVM rapporteert voor 2025 dat 20,7 procent van de werknemers van 15 tot en met 74 jaar burn-outklachten ervoer. Onder vrouwen was dit 23,5 procent en onder mannen 18,0 procent. Deze cijfers tonen verschillen tussen groepen, maar bewijzen niet dat geslacht op zichzelf de oorzaak is. Functie, sector, arbeidsduur, privésituatie en ervaren autonomie kunnen mede een rol spelen. (RIVM, Burn-outklachten onder werkenden) Ook het verzuim blijft een belangrijk bedrijfsvraagstuk. In het eerste kwartaal van 2026 bedroeg het gemiddelde ziekteverzuim in Nederland 5,8 procent. Bij organisaties met honderd of meer medewerkers was dit 6,8 procent. Dat verschil kan samenhangen met sector, personeelsopbouw, registratie en type werk. Het betekent niet automatisch dat grote werkgevers hun vitaliteitsbeleid slechter organiseren. (CBS, Ziekteverzuim eerste kwartaal 2026)

Welke zes trends bepalen vitaliteit en wellbeing in 2026 en 2027?

1. Waarom verschuift de aandacht van aanbod naar aantoonbaar effect?

Een volle activiteitenkalender zegt weinig over de gezondheid of inzetbaarheid van een organisatie. In 2026 en 2027 willen directies, HR, inkoop en ondernemingsraden beter weten wie wordt bereikt, welke groepen afhaken en wat medewerkers daadwerkelijk veranderen. Dat vraagt om meer dan tevredenheidsscores. Relevante KPI’s zijn bijvoorbeeld:

  • deelname per locatie en functiegroep;
  • voltooiing van metingen en begeleiding;
  • veranderingen in slaap, beweging, herstel of ervaren energie;
  • ervaren werkdruk en regelruimte;
  • bereik onder operationele en moeilijk bereikbare groepen;
  • behoud van gedrag na drie, zes en twaalf maanden;
  • ontwikkeling van verzuim en verloop op groepsniveau.

Hierbij blijft terughoudendheid nodig. Een daling van het verzuim na een programma bewijst niet dat het programma deze daling heeft veroorzaakt. Seizoen, reorganisaties, personeelsverloop en veranderingen in registratie kunnen de uitkomst beïnvloeden. Werk daarom waar mogelijk met een nulmeting, tussentijdse evaluaties en vergelijkbare organisatieonderdelen.

2. Waarom verschuift mentale vitaliteit van het individu naar de organisatie?

Werkgevers boden mentale ondersteuning lange tijd vooral aan nadat klachten waren ontstaan. De komende jaren komt er meer aandacht voor de oorzaken in het werk zelf: structurele werkdruk, onduidelijke verwachtingen, beperkte autonomie, sociale onveiligheid en onvoldoende herstel. Dat is logisch. In 2025 hield 8,8 procent van het verzuim van werknemers verband met psychische klachten, overspannenheid of burn-out. Onder 25- tot 34-jarigen was dit zelfs 10,8 procent. Het gaat om de door werknemers genoemde reden van hun meest recente verzuim, niet om het aandeel van alle verzuimdagen. (RIVM, Ziekteverzuim door psychische klachten) Een volwassen aanpak kent daarom drie niveaus:

  1. risico’s in werk en organisatie verminderen;
  2. leidinggevenden leren signaleren en bespreekbaar maken;
  3. medewerkers individuele ondersteuning en handelingsperspectief bieden.

Een meditatie-app kan nuttig zijn, maar compenseert geen structureel onhaalbare planning. Juist die combinatie van individuele én organisatorische interventies maakt het verschil.

3. Waarom worden wearabledata en vragenlijsten vaker gecombineerd?

Wearables kunnen patronen in beweging, hartslag en slaap zichtbaar maken. Vragenlijsten voegen context toe: hoe iemand zich voelt, welke belemmeringen er zijn en in hoeverre werk of privéomstandigheden een rol spelen. Geen van beide bronnen is op zichzelf volledig. Een wearable meet gedrag en fysiologische signalen, maar begrijpt de context niet. Een vragenlijst geeft die context wel, maar blijft afhankelijk van herinnering en zelfrapportage. Ook de technische beperkingen verdienen aandacht. Consumentenwearables kunnen slaap en waak meestal redelijk onderscheiden, maar schattingen van slaapfasen en momenten van wakker zijn zijn minder nauwkeurig en verschillen per apparaat en algoritme. Ze zijn daardoor geschikt voor het volgen van persoonlijke patronen, maar niet automatisch voor diagnostiek. (Lee et al., Accuracy of 11 consumer sleep trackers, 2023) De waarde ontstaat wanneer de medewerker data terugkrijgt in een begrijpelijk profiel en deze met een deskundige kan vertalen naar haalbare aanpassingen. Voor werkgevers hoort alleen een geanonimiseerd groepsbeeld beschikbaar te zijn.

4. Waarom maken generieke programma’s plaats voor verschillende routes?

Een kantoormedewerker met flexibele werktijden heeft andere mogelijkheden dan een monteur, verpleegkundige, chauffeur of productiemedewerker in ploegendienst. Toch krijgen deze groepen binnen veel programma’s nog dezelfde uitnodiging, inhoud en interventie. In 2026 en 2027 wordt segmentatie belangrijker. Niet op basis van individuele medische gegevens, maar op basis van relevante werkkenmerken. Denk aan locatie, rooster, functietype, taal, digitale bereikbaarheid en levensfase. Daarbij groeit de aandacht voor werkende mantelzorgers. In 2024 verleende 13 procent van de werkende 18- tot 75-jarigen mantelzorg. Drie procent voelde zich hierdoor zwaar belast. Volgens het SCP ervaart ongeveer een kwart van de werkende mantelzorgers enige tot veel problemen bij het combineren van werk en zorg. (CBS, Werkende mantelzorgers in beeld, SCP, Mantelzorg onder werkenden) Een gedifferentieerd programma kan bijvoorbeeld verschillende routes bevatten voor ploegendienst en slaap, mentaal herstel, mantelzorg, fysieke belasting en leidinggevenden.

5. Welke invloed heeft AI op vitaliteit en wellbeing?

AI kan patronen herkennen, communicatie personaliseren en grote hoeveelheden groepsdata sneller analyseren. Daardoor kunnen organisaties eerder zien dat een bepaalde locatie, functiegroep of roosterpopulatie extra aandacht nodig heeft. Maar AI brengt ook risico’s mee. Ondoorzichtige scores kunnen leiden tot verkeerde conclusies, discriminatie of het gevoel dat medewerkers worden gevolgd. De Europese AI-verordening stelt aanvullende eisen aan bepaalde AI-systemen die binnen arbeid en personeelsmanagement als hoog risico gelden. Werkgevers moeten werknemersvertegenwoordigers en betrokken medewerkers informeren voordat zij zulke systemen op de werkplek inzetten. (Europese Unie, AI Act, 2024) Gebruik AI binnen vitaliteit daarom als ondersteuning, niet als automatische beslisser. Een algoritme mag nooit zelfstandig bepalen of iemand inzetbaar, ziek, ongemotiveerd of een verzuimrisico is. De organisatie moet kunnen uitleggen welke gegevens worden gebruikt, wat een uitkomst betekent en welke beperkingen gelden.

6. Waarom wordt vertrouwen een meetbare succesfactor?

Zonder vertrouwen blijven deelname en datakwaliteit achter. Vooral bij wearables en gezondheidsvragenlijsten willen medewerkers weten wie hun gegevens ziet en of deelname gevolgen kan hebben voor hun loopbaan. De Autoriteit Persoonsgegevens stelt duidelijk dat een werkgever werknemers niet mag verplichten een wearable te dragen of gegevens met de werkgever of collega’s te delen. Ook toestemming is binnen een arbeidsrelatie niet altijd een voldoende grondslag, omdat een werknemer zich afhankelijk kan voelen. (Autoriteit Persoonsgegevens, Ziektepreventie bij werknemers)

Vertrouwen vraagt daarom om vrijwillige deelname, dataminimalisatie, duidelijke bewaartermijnen en een strikte scheiding tussen individuele begeleiding en organisatierapportage. ISO/IEC 27001 biedt een internationaal kader voor het management van informatiebeveiliging. NEN 7510:2024 voegt eisen toe voor organisaties die persoonlijke gezondheidsinformatie beheren. Een certificaat lost niet ieder privacyvraagstuk op, maar laat wel zien dat beveiliging systematisch wordt ingericht en gecontroleerd. (ISO, ISO/IEC 27001:2022, NEN, NEN 7510-1:2024)

Welk stappen kan HR nemen om deze trends goed op te pakken?

Begin niet met de technologie, maar met het besluit dat de organisatie wil nemen. Als een meting niet leidt tot een mogelijke actie, is de vraag gerechtvaardigd waarom die gegevens überhaupt worden verzameld.

Stel dat een organisatie met 4.500 medewerkers op acht locaties een vitaliteitsprogramma start. De populatie bestaat uit kantoormedewerkers, buitendienstmedewerkers en medewerkers in wisselende diensten. De organisatie begint met een vrijwillige nulmeting waarin vragenlijsten worden gecombineerd met enkele weken wearabledata. Individuele resultaten gaan uitsluitend naar de medewerker en diens begeleider. HR ontvangt alleen rapportages van voldoende grote groepen. Uit de groepsanalyse blijkt dat niet de gemiddelde hoeveelheid beweging, maar vooral slaapregelmaat en herstel verschillen tussen roostergroepen. Op twee locaties hangt een lagere herstelbeleving bovendien samen met weinig invloed op de planning. Dit is een verband, geen bewezen oorzaak. De werkgever kiest vervolgens niet voor één organisatiebrede challenge. Roostergroepen krijgen begeleiding rond slaap en herstel, planners onderzoeken de voorspelbaarheid van diensten en leidinggevenden krijgen ondersteuning bij gesprekken over werkdruk. Na zes maanden herhaalt de organisatie een deel van de metingen. Dit voorbeeld is illustratief en bevat geen werkelijke klantresultaten van VitalFacts.

Veelgestelde vragen over trends in vitaliteit en wellbeing

Welke vitaliteitstrend verdient in 2026 de hoogste prioriteit?

Voor veel grote organisaties is dat de verschuiving van individuele stressinterventies naar preventie in de organisatie. De aanhoudend hoge percentages burn-outklachten rechtvaardigen aandacht voor mentale gezondheid, maar alleen een aanbod van coaching of apps is onvoldoende. Onderzoek ook werkdruk, autonomie, roosters, leiderschap en sociale veiligheid. De precieze prioriteit verschilt per sector en functiegroep. Een zorgorganisatie met ploegendiensten kan herstel en roosterkwaliteit vooropstellen, terwijl een zakelijke dienstverlener meer winst behaalt met focusuren, vergaderdruk en mentale bereikbaarheid. Laat de prioriteit daarom volgen uit een betrouwbare nulmeting.

Zijn wearables geschikt om de gezondheid van medewerkers te meten?

Wearables zijn geschikt om persoonlijke patronen in onder meer beweging, hartslag en slaap te volgen. Ze zijn niet zonder meer geschikt voor medische diagnoses of individuele personeelsbeslissingen. De meetkwaliteit verschilt per apparaat, meetvariabele, algoritme en gebruiker. Interpreteer vooral veranderingen over een langere periode en combineer deze met vragenlijsten en persoonlijke context. Voor de werkgever zijn alleen geanonimiseerde groepspatronen relevant. Maak vooraf duidelijk welke gegevens worden verzameld, wie ze kan inzien en wanneer ze worden verwijderd. Hoe groot moet een groep zijn voor een veilige groepsrapportage? Er bestaat geen universele minimale groepsgrootte die iedere privacyvraag oplost. Het risico hangt ook af van de gevoeligheid van de gegevens, het aantal kenmerken, de omvang van subgroepen en de mogelijkheid om informatie met andere bronnen te combineren. Een groep van tien medewerkers kan bijvoorbeeld nog steeds herkenbaar zijn wanneer slechts één persoon nachtdiensten werkt. Stel daarom samen met privacy- en securityspecialisten rapportageregels op. Gebruik drempelwaarden, voeg kleine groepen samen, beperk uitsplitsingen en controleer of antwoorden indirect tot personen te herleiden zijn.

Hoe verhoog je de deelname onder operationele medewerkers?

Maak deelname praktisch mogelijk binnen werktijd en gebruik communicatiekanalen die medewerkers werkelijk bereiken. Een uitnodiging via e-mail werkt onvoldoende wanneer een groot deel van de populatie weinig achter een computer zit. Betrek lokale leidinggevenden en medewerkers vroeg, bied uitleg tijdens werkoverleggen en maak materialen beschikbaar in relevante talen. Zorg ook dat medewerkers zonder eigen geschikte telefoon kunnen deelnemen. Volg deelname per locatie en functiegroep. Een hoog totaalcijfer kan namelijk verbergen dat vooral kantoorfuncties meedoen.

Hoe toon ik als HR rendement aan zonder te veel te beloven?

Formuleer vooraf een veranderlogica: welke activiteit moet welk gedrag beïnvloeden en welk organisatie-effect kan daar redelijkerwijs op volgen? Meet vervolgens bereik, deelname, gedrag en ervaren uitkomsten voordat je verzuim of productiviteit beoordeelt. Gebruik waar mogelijk vergelijkingsgroepen of een gefaseerde invoering. Blijf terughoudend met financiële causaliteit. Een samenloop tussen een programma en lager verzuim vormt nog geen bewijs dat de interventie de daling veroorzaakte. Rapporteer daarom resultaten én alternatieve verklaringen.

Conclusie: wat zijn de belangrijkste trends voor vitaliteit en wellbeing in 2026 en 2027?

De belangrijkste trends voor vitaliteit en wellbeing in 2026 en 2027 zijn datagedreven werken, aandacht voor mentale gezondheid én werkomstandigheden, differentiatie tussen medewerkersgroepen, verantwoorde inzet van AI en strengere eisen aan privacy en informatiebeveiliging. De beste aanpak begint niet met meer aanbod. Begin met een concreet organisatievraagstuk, combineer meetmethoden en vertaal groepsinzichten naar gerichte acties. Zo groeit vitaliteit van een verzameling activiteiten naar een aantoonbaar onderdeel van goed werkgeverschap en duurzame inzetbaarheid.

Vervolgstap

Wil je bepalen welke vitaliteitstrends voor je organisatie werkelijk relevant zijn? Laat dan eerst het bestaande aanbod, de beschikbare data, het bereik per medewerkersgroep en de privacywaarborgen analyseren. Op basis daarvan kan VitalFacts een meet- en implementatieplan opstellen dat past bij uw locaties, functiegroepen en organisatiedoelen.

Gebruikte Bronnen